{"id":19,"date":"2015-07-15T10:36:59","date_gmt":"2015-07-15T10:36:59","guid":{"rendered":"http:\/\/fml.al\/?p=19"},"modified":"2015-07-15T10:36:59","modified_gmt":"2015-07-15T10:36:59","slug":"identifikimi-i-familjeve-dhe-personave-te-ngujuar-ne-rrethin-e-shkodres","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/fml.al\/index.php\/2015\/07\/15\/identifikimi-i-familjeve-dhe-personave-te-ngujuar-ne-rrethin-e-shkodres\/","title":{"rendered":"Identifikimi i familjeve dhe personave t\u00eb ngujuar n\u00eb rrethin e Shkodr\u00ebs"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

Hartuar nga: Forumi i Mendimit t\u00eb Lir\u00eb<\/p>\n

Me mb\u00ebshtetjen e OSFA, Shoq\u00ebria e Hapur p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb<\/p>\n

dhe asistenc\u00ebn e institucionit t\u00eb Avokatit t\u00eb Popullit<\/p>\n

Shkod\u00ebr, 2013<\/p>\n

\"femije<\/a>Relacion mbi studimin: Identifikimi i familjeve dhe personave t\u00eb ngujuar n\u00eb rrethin e Shkodr\u00ebs<\/strong><\/p>\n

P\u00ebrmbledhje<\/em><\/strong><\/p>\n

Ky studim \u00ebsht\u00eb realizuar nga organizata Forumi i Mendimit t\u00eb Lir\u00eb, me mb\u00ebshtetjen e OSFA, zyr\u00ebs s\u00eb Fondacionit Soros n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Avokatin e Popullit dhe pushtetin vendor n\u00eb rrethin e Shkodr\u00ebs.<\/p>\n

Ai p\u00ebrmban informacione mbi numrin e personave q\u00eb jan\u00eb aktualisht t\u00eb ngujuar si pasoj\u00eb e kanosjes p\u00ebr gjakmarrje, mosh\u00ebn e tyre, koh\u00ebn e q\u00ebndrimit n\u00eb ngujim, gjendjen ekonomike dhe t\u00eb dh\u00ebna mbi konfliktin dhe familjen me t\u00eb cil\u00ebn ata jan\u00eb n\u00eb konflikt.<\/p>\n

Edhe pse t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb pjesshme n\u00eb aspektin gjeografik, k\u00ebto jan\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi e brutalitetit me t\u00eb cilin ky fenomen mesjetar vazhdon t\u00eb bashk\u00ebjetoj\u00eb dhe ushtroj\u00eb ndikimin e tij n\u00eb jet\u00ebn e shqiptar\u00ebve, kryesisht n\u00eb zonat e Veriut t\u00eb vendit, por tashm\u00eb i shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb gjith\u00eb vendin si pasoj\u00eb e l\u00ebvizjes demografike.<\/p>\n

Nga verifikimet q\u00eb u b\u00ebn\u00eb n\u00eb qytetin dhe komunat e Shkodr\u00ebs dhe Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, rezulton se nga fenomeni i ngujimit jan\u00eb t\u00eb prekura 76 familje, me 230 persona nga t\u00eb cil\u00ebt 54 jan\u00eb n\u00ebn mosh\u00ebn 18 vjec. Jan\u00eb t\u00eb ngujuara gjithashtu edhe 19 familje por q\u00eb nuk jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb databaz\u00eb, pasi nuk kan\u00eb pranuar t\u00eb japin t\u00eb dh\u00ebnat e tyre p\u00ebr shkak t\u00eb siguris\u00eb s\u00eb tyre. Gjithashtu, identifikohen edhe 33 familje si t\u00eb ngujuara, mbi baz\u00ebn e informacioneve t\u00eb m\u00ebparshme q\u00eb organizata ka patur, por edhe nga d\u00ebshmit\u00eb e pushtetit vendor apo burime t\u00eb tjera t\u00eb siguruara nga investigimet n\u00eb terren. Por k\u00ebto jan\u00eb zhvendosur nga vendbanimet, duke u larguar jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb ose drejt zonave urbane. Sipas informacioneve q\u00eb ne disponojm\u00eb, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ka nj\u00eb tendenc\u00eb t\u00eb zhvendosjes s\u00eb problemit drejt zonave t\u00eb Tiran\u00ebs dhe Durr\u00ebsit, ku mund\u00ebsia e strehimit p\u00ebr t\u00eb humbur kontaktet me familjet n\u00eb hasm\u00ebri \u00ebsht\u00eb m\u00eb e madhe.\u00a0 <\/strong><\/p>\n

\"femije<\/a>Gjithashtu jan\u00eb 88 familje n\u00eb hasm\u00ebri, q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb ngujuara, por kan\u00eb konflikte t\u00eb hapura.<\/strong><\/p>\n

Mes t\u00eb ngujuarve ka edhe f\u00ebmij\u00eb t\u00eb mitur, nga mosha 4 deri n\u00eb 6 vjec si dhe vajza e gra. T\u00eb gjith\u00eb t\u00eb miturit n\u00eb mosh\u00ebn e arsimit t\u00eb detyruar shkollor, nuk i frekuentojn\u00eb shkollat, si pasoj\u00eb e k\u00ebrc\u00ebnimit, dhe kan\u00eb marr\u00eb apo vazhdojn\u00eb t\u00eb marrin, m\u00ebsime t\u00eb pjesshme nga m\u00ebsues n\u00eb sht\u00ebpi, p\u00ebrmes nj\u00eb programi t\u00eb drejtoris\u00eb arsimore t\u00eb rrethit Shkod\u00ebr. Por, k\u00ebto m\u00ebsime jan\u00eb t\u00eb pamjaftueshme p\u00ebr ti konsideruar si t\u00eb arsimuar ata. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb disa jan\u00eb n\u00eb kategorin\u00eb e analfabetit, pasi pozicioni gjeografik i venbanimit t\u00eb tyre, n\u00eb zona t\u00eb thella malore e t\u00eb izoluara gjat\u00eb dimrit nga kushtet atmosferike, e b\u00ebn t\u00eb pamundur zhvillimin e or\u00ebve t\u00eb m\u00ebsimit n\u00eb sht\u00ebpi, pasi m\u00ebsuesit nuk kan\u00eb me se t\u00eb udh\u00ebtojn\u00eb.<\/p>\n

Karakteristika t\u00eb fenomenit<\/em><\/strong><\/p>\n

Po tu referohemi t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb siguruara nga ky studim dhe ti krahasojm\u00eb me t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb m\u00ebparshme q\u00eb organizata disponon, konstatojm\u00eb se ka nj\u00eb reduktim t\u00eb numrit t\u00eb familjeve dhe personave t\u00eb ngujuar. Por realisht besojm\u00eb se kjo nuk tregon nj\u00eb trend n\u00eb zbritje t\u00eb dukuris\u00eb dhe zbehje t\u00eb fenomentin kriminal. Sipas informacioneve konfidenciale q\u00eb ne siguruam, gjat\u00eb dy viteve t\u00eb fundit kemi nj\u00eb zhvendosje t\u00eb familjeve dhe personave t\u00eb prekur n\u00eb drejtim zonave urbane, si n\u00eb Tiran\u00eb dhe Durr\u00ebs etj, ku ato shtrehohen n\u00eb banesa pa adres\u00eb, me q\u00ebllim humbjen e gjurm\u00ebve nga gjaksi. Nd\u00ebrsa, disa familje jan\u00eb larguar nga Shqip\u00ebria, pas liberalizimit t\u00eb vizave, duke mundur t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb azil n\u00eb vende t\u00eb Bashkimit Europian, ku kan\u00eb paraqitur d\u00ebshmi q\u00eb jan\u00eb t\u00eb prekur nga ngujimi. N\u00eb vendbanimet e tyre kan\u00eb mbetur familje q\u00eb kan\u00eb nga 9-22 vjet t\u00eb ngujuar. N\u00eb k\u00ebto familje ka t\u00eb rinj q\u00eb kan\u00eb lindur dhe jan\u00eb rritur n\u00eb kushtet e ngujimit. K\u00ebto familje jan\u00eb tashm\u00eb t\u00eb zhytura n\u00eb kushtet e mjerimit, pasi t\u00eb gjitha mbijetojn\u00eb vet\u00ebm me ndihm\u00ebn ekonomike q\u00eb marrin nga pushteti vendor, ose nga t\u00eb ardhurat q\u00eb sigurojn\u00eb nga toka bujq\u00ebsore, vet\u00ebm nga puna e grave, pasi burrat nuk dalin nga sht\u00ebpia. Kjo kategori familjesh e ka patur dhe e ka t\u00eb pamundur edhe t\u00eb zhvendoset, pasi n\u00eb kushtet ekstreme t\u00eb varf\u00ebris\u00eb nuk mund t\u00eb blejn\u00eb apo paguajn\u00eb qera p\u00ebr banesa n\u00eb vendbanime t\u00eb tjera dhe as mund t\u00eb udh\u00ebtojn\u00eb jasht\u00eb vendit, p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar azil. Konstatojm\u00eb gjithashtu se ka familje t\u00eb reja q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb ngujim gjat\u00eb 2 \u2013 3 viteve t\u00eb fundit, gjh\u00eb q\u00eb tregon vijim\u00ebsin\u00eb e fenomenit.<\/p>\n

Fenomeni i marrjes s\u00eb gjakut ka devijuar edhe nga tradita zakonore, duke \u00e7uar n\u00eb vrasjen edhe t\u00eb femrave, gj\u00eb e cila nuk parashikohet n\u00eb kodin zakonor q\u00eb motivon k\u00ebt\u00eb form\u00eb mesjetare t\u00eb t\u00eb b\u00ebrit drejt\u00ebsi. Gjithashtu kemi konstatuar familje q\u00eb kan\u00eb t\u00eb ngujuar edhe vajza edhe gra, gj\u00eb e cila nuk ka qen\u00eb, gjithashtu, karakteristik\u00eb e tradit\u00ebs kanunore.<\/p>\n

Konstatojm\u00eb se n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe, familjet dhe personat q\u00eb vuajn\u00eb ngujimin nuk kan\u00eb lidhje me krimin. Shumica e familjeve vuajn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb krim q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb i af\u00ebrm i tyre. Vet\u00ebm n\u00eb tre raste, autor\u00ebt e krimeve, p\u00ebr t\u00eb cilat vuan ngujimin familja ose i gjith\u00eb fisi, jan\u00eb larguar nga vendi, ose ende nuk jan\u00eb arrestuar p\u00ebr tiu n\u00ebnshtruar gjykimit. Nd\u00ebrsa n\u00eb rastet e tjera, ata ose jan\u00eb duke vuajtur d\u00ebnimin, jan\u00eb n\u00eb proces gjykimi, ose e kan\u00eb shlyer d\u00ebnimin sipas ligjit. Megjithat\u00eb, n\u00eb t\u00eb tria alternativat, familjet dhe t\u00eb af\u00ebrmit e autor\u00ebve vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb ngujuar.<\/p>\n

T\u00eb gjitha familjet kan\u00eb qen\u00eb ose jan\u00eb n\u00eb proces negociimi, nd\u00ebrmjet\u00ebsimi, permes misionarev\u00eb t\u00eb pajtimit q\u00eb b\u00ebjn\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsin p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb nga ngujimi familjet dhe personat e pafajsh\u00ebm.<\/p>\n

Personat e familjeve t\u00eb ngujuara jetojn\u00eb n\u00eb kushtet e traum\u00ebs psikologjike, pasi jetojn\u00eb me makthin e vdekjes dhe kushtet e plota t\u00eb izolimit t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb.<\/p>\n

\"femije<\/a>C\u00ebnimi i lirive dhe t\u00eb drejtave themelore<\/em><\/strong><\/p>\n

Vet\u00ebizolimi i k\u00ebtyre personave si pasoj\u00eb e k\u00ebrc\u00ebnimit, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkelje brutale e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut. Atyre u mohohet t\u00eb gjitha lirit\u00eb dhe t\u00eb drejtat themelore, parashikuar n\u00eb Kushtetut\u00ebn e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb si dhe konventat europiane apo t\u00eb OKB-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebt e njeriut, dhe f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb ve\u00e7anti.<\/p>\n

1- E drejta e jet\u00ebs<\/em><\/strong><\/p>\n

E drejta e jet\u00ebs \u00ebsht\u00eb e drejta thelb\u00ebsore dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht kushti kryesor p\u00ebr p\u00ebrpmbushjen dhe respektimin e t\u00eb drejtave t\u00eb tjera t\u00eb njeriut. Jo pa arsye, legjislatori e ka rradhitur t\u00eb par\u00ebn nd\u00ebr t\u00eb drejtat themelore. Garantimi i t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb jet\u00ebs \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb dhe p\u00ebr cilindo thelb\u00ebsore por n\u00eb rastin kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr garantimin e k\u00ebsaj t\u00eb drejt\u00eb nj\u00eb f\u00ebmije, at\u00ebher\u00eb rritet r\u00ebnd\u00ebsia e garantimit t\u00eb saj. P\u00ebrfshirja e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb nj\u00eb prej kategorive sociale me nevoj\u00eb p\u00ebr p\u00ebrkujdesje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, i atribuohet shum\u00eb element\u00ebve social\u00eb, fiziko-psikik\u00eb etj. M\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme akoma b\u00ebhet mbrojtja dhe garantimi i mbrojtjes s\u00eb t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb jet\u00ebs p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e ngujuar.<\/p>\n

Realiteti i shifrave zyrtare dhe ai i jetuar ndryshojn\u00eb shum\u00eb. K\u00ebshtu sipas vjetarit statistikor t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb, nga viti 2004 deri n\u00eb 2011 jan\u00eb d\u00ebnuar gjithsej p\u00ebr vepr\u00ebn penale t\u00eb parashikuar nga neni78\/2 \u201cVrasje me paramendim p\u00ebr gjakmarrje\u201d 99 raste, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar n\u00eb baz\u00eb t\u00eb nenit 83\/a t\u00eb Kodit Penal p\u00ebr vepr\u00ebn \u201cKanosje serioze p\u00ebr hakmarrje dhe gjakmarrje\u201d, vep\u00ebr e cila prodhon edhe ngujimin, kan\u00eb q\u00ebn\u00eb gjithsej 11 raste. P\u00ebr vepr\u00ebn penale t\u00eb parashikuar nga neni 83\/b nuk \u00ebsht\u00eb d\u00ebnuar asnj\u00eb person sipas statistikave t\u00eb Ministirs\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n

2- E drejta e arsimimit<\/em><\/strong><\/p>\n

Kushtetuta n\u00eb nenin 57 parashikon \u201cKushdo ka t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr arsimim\u201d.<\/em> Kjo e drejt\u00eb shoq\u00ebrohet nga detyrimi p\u00ebr t\u00eb garantuar arsimimim q\u00eb ka shteti dhe prind\u00ebrit apo kujdestar\u00ebt e f\u00ebmij\u00ebs. Arsmi shkollor i detyruesh\u00ebm caktohet me ligj t\u00eb posa\u00e7\u00ebm. Parimi i sistemit arsimor shqiptar \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi respektimi i t\u00eb gjitha t\u00eb drejtave dhe lirive themelore t\u00eb njeriut dhe n\u00eb ve\u00e7anti mbrojtja nga dhuna, diskriminimi mbi \u00e7far\u00ebdolloj baze sociale.<\/p>\n

Nj\u00eb parashikim mjaft i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, q\u00eb legjislatori shqiptar ka b\u00ebr\u00eb, duke i ardhur n\u00eb ndihm\u00eb edhe f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb ngujuar nga gjakmarrja, \u00ebsht\u00eb ai i b\u00ebr\u00eb n\u00eb nenin 17 t\u00eb ligjit nr. 69\/2012 \u201cP\u00ebr sistemin arsimor parauniversitar n\u00eb Republik\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb\u201d, ku parashikohet arsimi n\u00eb kushtet e sht\u00ebpis\u00eb i cili, ofrohet n\u00eb raste t\u00eb ve\u00e7anta, p\u00ebr t\u00eb gjitha klasat e arsimit baz\u00eb ose vet\u00ebm p\u00ebr disa prej tyre. Legjislatori ia ka deleguar Ministrit\u00a0 t\u00eb arsimit t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar rastet e ve\u00e7anta, kriteret dhe procedurat p\u00ebr arsimimin n\u00eb kushtet e sht\u00ebpis\u00eb.<\/p>\n

3- Liria e l\u00ebvizjes<\/em><\/strong><\/p>\n

Kushtetuta parashikon n\u00eb Nenin 38 se, kushdo ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb zgjedh\u00eb vendbanimin si dhe t\u00eb l\u00ebviz\u00eb lirisht n\u00eb \u00e7do pjes\u00eb t\u00eb territorit t\u00eb shtetit. Askush nuk mund t\u00eb pengohet t\u00eb dal\u00eb lirisht jasht\u00eb shtetit. Ligji nr.10347, dat\u00eb 04.11.2010 \u201cP\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs\u201d, e ka konceptuar t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr lirin\u00eb e l\u00ebvizjes n\u00eb fom\u00eb negative duke sanksionuar se f\u00ebmij\u00ebs nuk i mohohet liria n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme dhe arbitrare. F\u00ebmij\u00ebs, q\u00eb i \u00ebsht\u00eb hequr apo kufizuar liria, i sigurohet ndihm\u00eb juridike e psikologjike n\u00eb \u00e7do gjendje dhe shkall\u00eb t\u00eb procedimit penal, n\u00eb p\u00ebrputhje me interesat e tij.<\/p>\n

4- E drejta e pun\u00ebs dhe e drejta kund\u00ebr pun\u00ebs s\u00eb detyruar<\/em><\/strong><\/p>\n

E drejta e parashikuar n\u00eb Nenin 26 t\u00eb Kushtetut\u00ebs\u00a0 se askujt nuk mund t\u2019i k\u00ebrkohet t\u00eb kryej\u00eb nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb detyruar, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb rastet e ekzekutimit t\u00eb nj\u00eb vendimi gjyq\u00ebsor, t\u00eb kryerjes s\u00eb sh\u00ebrbimit ushtarak, t\u00eb nj\u00eb sh\u00ebrbimi q\u00eb rrjedh nga nj\u00eb gjendje lufte, nga nj\u00eb gjendje e jasht\u00ebzakonshme ose nga nj\u00eb fatkeq\u00ebsi natyrore, q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnon jet\u00ebn ose sh\u00ebndetin e njer\u00ebzve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga t\u00eb drejtat themelore t\u00eb njeriut.<\/p>\n

Nd\u00ebrkoh\u00eb, Konventa \u201cP\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve\u201d t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, ka v\u00ebn\u00eb disa detyrime baze, minimale p\u00ebr shtetet pal\u00eb, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb nj\u00eb minimum rregullash p\u00ebr kushtet e pun\u00ebs s\u00eb t\u00eb miturve, p\u00ebr mosh\u00ebn minimale, p\u00ebr orarin e pun\u00ebs, po ashtu edhe t\u00eb vendosjes s\u00eb gjobave dhe sanksioneve personave q\u00eb shkelin k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb ose k\u00ebto garanci minimale. Po ashtu konventa parashikon se Shtetet Pal\u00eb njohin t\u00eb drejt\u00ebn e f\u00ebmij\u00ebs p\u00ebr t\u2019u mbrojtur nga shfryt\u00ebzimi ekonomik dhe nga kryerja e \u00e7do pune q\u00eb paraqet rreziqe ose q\u00eb c\u00ebnon edukimin e tij ose d\u00ebmton sh\u00ebndetin apo zhvillimin e tij fizik, mendor, shpirt\u00ebror, moral ose shoq\u00ebror.<\/p>\n

Grat\u00eb e ngujuara jan\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr kategori i presekutuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, duke q\u00ebn\u00eb se shpesh i bie atyre barra e mbajtjes s\u00eb familjes, duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb vetmen pun\u00eb q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb n\u00eb kushtet ku jetojn\u00eb, t\u00eb punojn\u00eb tok\u00ebn. P\u00ebr t\u00eb garantuar mbijetes\u00ebn e familjes s\u00eb tyre, shpesh ato punojn\u00eb n\u00eb kushte gati skllav\u00ebrie, pasi \u00ebsht\u00eb i vetmi krah\u00eb pune q\u00eb ka edhe lirin\u00eb e l\u00ebvizjes.<\/p>\n

5- Liria dhe t\u00eb drejtat politike<\/em><\/strong><\/p>\n

K\u00ebto jan\u00eb liri t\u00eb parashikuara nga kushtetuta nga Neni 45 deri n\u00eb Nenin 48 dhe q\u00eb lidhen me:<\/p>\n